ს (გვ. 2/11)

• სათოლსერო

  სასეირო, საკვირველი

• სათოფო

  სათოფე, სათოფური; თოფის გასროლის მანძილი (

• საი

  საი! შეძახილი ბატებისა და იხვების გასარეკად

• საი-საკურელი

  საკვირველზე საკვირველი, აშკარა-დაუჯერებელი; შორისდ.გაკვირვებისა

• საიბედიო

  საბედიო, საალალბედო, ბედობრიობითი

• საივანობო

  საივნისო (ხილის ჯიშები. მაგ.

• საილორო

  ილორის წმინდა გიორგის ლოცვა, სრულდებოდა ხარით ან თხით (იხ.ილორობა); `დოდგიმირისთვის~ (იხ.) შესახელებული საწირი

• საიმენდო

  საიმედო

• საინტერესო

  საინტერესო

• საინჯო

  საიჯრო

• საიობა

  სისადავე, უბრალოება

• საირო

  მარადისი, სამარადისო

• საიროიანო

  იხ. საირო

• საირქიანო

  საყოველთაო, საქვეყნო, მსოფლიო

• საისკიოდო

  ისკიოდასთვის შესაწირი, ისკიოდაზე შესახელებული (იხ. ისკიოდა)

• საისტორიო

  საისტორიო

• საიქიო

  საიქიო

• საკაბო

  საკაბე

• საკაზახო

  საგლეხო; უბრალო; კაცის საქმე

• საკაკალო

  საუზმე; სასაუზმე; სამარცვლე, წისქვილის ტრაპეზის ზედა ნაწილის დეტალი (მარცვლის ჩასაყრელი)

• საკაკუტო

  ხის მასალა სახლის კოჭებისათვის

• საკალანდო

  საკალანდო

• საკალმახო

  საკალმახე, კალმახის საჭერი გოდორი

• საკამანწყარო

  საბულიონე, ნორჩი, დასაკლავად ვარგისი წიწილა

• საკანი

  საკანი

• საკანონოთ

  მსხვერპლად (შეწირვა), საზღაურად (დაწესება)

• საკანჩაფლო

  საქალამნე

• საკაპანიო

  საწვეულებო, სანადიმო

• საკაპოტო

  საკაბე

• საკაპუნო კერი

  იხ. ოკაპუნე კერი

• საკარა

  ველი, ტრამალი; საბალახო, იალაღი, საკარვე, დასაბანაკებელი ადგილი მთაში გარეკილი საქონლის მწყემსებისათვის ან მონადირეთათვის; კარის ჩარჩო,საკარული, ზღურბლი

• საკარატახირი

  საკარვე ადგილი მთაში, იალაღი, გატეხილი ყამირი

• საკარდილო

  კარდალის ჩამოსაკიდებელი ჯაჭვი, ნაჭა

• საკარტოხო

  საკატორღო, მძიმე

• საკატელი

  საკარტელი, კარტულად მჭრელი, კბილანა მაკრატელი

• საკაღუო

  საკავე (ტოტი)

• საკაჭო

  სახრიკო, სადავიდარაბო, დახლართული საქმე

• საკვაია

  (სახელი)

• საკვარო

  სინი, ხონჩა, გობი, რაზეც ეწყო სალოცავი კვერები და სხვა რიტუალური ნაწილები საკლავ-საწირისა

• საკვარჩხანოს

  ხელმარცხნივ

• საკვარჩხო

  საუკუღმართო

• საკვარწახო

  საკვაწარახო

• საკვენი

  საკვირველი, გასაკვირი

• საკვერცხო

  საკვერცხე

• საკვეცი

  კვესი; გამჭრიახი, კისკასი

• საკვეცი დო ობედი

  კვეს-აბედი

• საკვიმატო

  საკვიმატო

• საკვინო

  საკვერნე, კვერნამრავალი ადგილი

• საკვირდო

  სამკვიდრო, სანათესაო; სამემკვიდრეო, მემკვიდრეობა

• საკვირკვო

  საივლისო, მსხლის ჯიში

• საკვიტაურო

  სააღაპო კვიტაურისა, აღაპი, დაწესებული ლევან დადიანის მეუღლის ნესტან-დარეჯანის სულის საოხად კვიტაურის სასახლეში

• საკი

  ტოპრაკი, პარკი, პარკუჭანა

• საკიბირო

  საკბილო

• საკიდირო

  სამკერდე, სამკერდული, სირმით გაწყობილი ფართო ლენტი, კაცები კაბაზე იკრავდნენ. ერთი მხრიდან ირიბად მოდიოდა, იღლიის ქვეშ გამოიტარებდნენ და უკან ზორტით ინასკვავდნენ…

• საკითოლი

  სათითე (მკერავისა); სათითე (ფანდურისა); საცერული (მეომრისა)

• საკილური

  სამკლაური, სამკლავე

• საკინდარი

  საკეტური, საკლიტული, გამოსადები რაზა

• საკირო

  საკირე

• საკიცო

  საკეცე, ხის ან ლითონის მაშა კეცებზე ნაღვერდლის დასაყრელად

• საკლასო

  საკლასო

• საკმელა

  საკმევლის ხე; ვაზის ჯიში

• საკმელი

  საკმეველი

• საკმელიშ ჯა

  საკმევლის ხე (ბუჩქოვანი მცენარე)

• საკოდო

  კოდისა

• საკოკე

  საკოკე

• საკოკია

  სამაჭრია, საწური, გოქშო (მცენ.)

• საკონწარო

  უკმეხი (სიტყვა); უსიამოვნო (ამბავი)

• საკორია

  სანეზვე

• საკორიე

  სამოსახლო

• საკოჩი

  შეEკაცო!

• საკუდელო

  კუდუსუნი

• საკულია

  იხ. საკი

• საკულუხო

  გამოსაღები ვენახზე ძვ. სამეგრელოში, სადედოფლო ბეგარა, იგივე კულუხი, რომელსაც უხდიდნენ საკუთრივ მთავრის მეუღლეს. იხდიდნენ ერთი გორო(იხ.) ხორბლით თითოეული კომლიდა…

• საკუმა

  ფაცხა ხორცის, ყველის შესაბოლად განკუთვნილი წნული სათავსო, ფაცხა

• საკუმელი

  საკმეველი; ვაზის ჯიშიცაა

• საკუმოლი

  საკვამლე, საკომლო, საკვამური, სარკმელი; უხვკვამლიანი საგანგებოდ შერჩეული შეშა ყველის, ხორცის შესაბოლად

• საკურელი

  საკვირველი

• საკურთალარო

  ნიფხვის სათავე

• საკურთხი

  საკურთხი

• საკურძუალო

  კურზუალთა-მეძებართა, ბაზთა სადგომი; გადასახადი ძვ.სამეგრელოში, გლეხს მებატონის ბაზიერ-მეძებართა შესანახავად ემართა ლარის ძაფი,სამი კოთხო ღომის მარცვალი, ერთი კო…

• საკუტი

  საჯიშე (ბიჭუნაზე, ბალღზე იტყვიან)

• საკუჩხოლი

  საფერხე, საქსოვი დაზგის ნაწილი

• საკუჭინო

  საკუჭნაო

• სალა

  1. ბრტყელი და მრგვალი რიყის ქვა; სალთა, უბარგო ადამიანი, მგზავრი;ხელცარიელად მისული სტუმარი, უბოდიშო კაცი · 2. სალა

• სალაბეხა

  ტრაბახა, მაგრამ უნდილი

• სალაგამო

  წყალსაკეტი, წისქვილის ღარში მიშვებული წყლის ჩამკეტი; სალაგმე(კბილი, მასალა)

• სალაგამო კიბირი

  სალაგმე (ცხენის დიდი კბილი)

• სალამა

  საამური, მაამებლური (სიტყვა); მოსალბობი იარისა, მალამო

• სალამო

  საამო

• სალამოსო

  სანამუსო, საიდუმლო, საიდუმლოდ განდობილი, ნამუსივით შესანახი,დასამუნათებელი

• სალამოსო ხვამა

  საიდუმლო, ფარული, სანამუსო ლოცვა (ამ რიგს მიეკუთვნება ნერჩიშ ხვამა ფუძის ლოცვა და ჸანჭიშ ხვამა ყაჭის ლოცვა, რომელსაც ასრულებენ ქალები მამაკაცებისგან მალულად)

• სალამუსო

  იხ. სალამოსო

• სალარე

  სალარო; ფიცრის გასასწორებელი ძაფი (ხუროს იარაღი)

• სალარი

  მკვრივი, სიპი

• სალასი

  სალესი ქვა; კაკანათის სასხლეტი, მახის გამოსაშლელი ფეხი; ამძრავი,წისქვილის დეტალი, რომელზეც ბორბალია გაწყობილი და ამოძრავებს დოლაბს

• სალატე

  სასიმინდე

• სალატია

  აწოწილი (კნ.)

• სალაფი

  უბარგო ადამიანის არხეინი სვლა; ხელდაუმშვენებლად მისვლა სტუმრად, უბოდიშობა

• სალაქუა

  ბრტყელი, მოგრძო ან მრგვალი სიპი ქვა, სალესი (უპირატესად)

• სალაყაია

  სასიმინდის კარწინ გადებული საცალფეხო ძელი ან ფიცარი(ცალაყაიასაც ეტყვიან); მაღალი, აწოწილი კაცი

• სალაყი

  გრძლად გათლილი ძელი

• სალაყია

  იხ. სოულაყია

• სალახვაცო

  ცეცხლის დასანთებ სახმილად გამზადებული წვრილადდანაფოტებული (შეშა)

• სალაჸაფო

  სათამაშო, სამორინე, სალაღობო, საალერსო

• სალაჸაფო სახელი

  საალერსო სახელი, თიკუნი მეტსახელი

• სალაჸაფო ძია

  აკვნის კამარაზე ჩამოსაკიდი აცმა მძივებისა, კრიალოსანი

• სალდაყია

  იგივეა, რაც სარდაკია

• სალებიო

  სალობიო; პირზეც იტყვიან (ირ.)

• სალერსო

  სალექსო

• სალერცო

  იხ. სალერსო

• სალექ ლონთქოშო

  სალუქი, ლორთქო, რძიანი (სულუგუნი)

• სალექი

  სალუქი, გლუვი, სრიალა

• სალეხო

  საავადმყოფო, ავადმყოფისთვის განკუთვნილი

• სალი

  სოლი, ურმის თვლის დეტალი; ცხენის აღკაზმულობის ნაწილზე სალზეციტყვიან

• სალიკი

  ფანდურის დეტალი

• სალიმარ მოღე

  საომარი იარაღი

• სალიმარი

  საომარი

• სალიპარტიანო

  საუფლისწულო მამული ჭყონდიდის მიდამოებში, ლიპარტიანთა გვარის მფლობელობაში არსებული ტერიტორია. ეძლეოდა ოდიშის სამთავრო სახლის უმცროს შტოს. ლიპარტიანებად იწოდებოდნ…

• სალმაქი

  სიპი, სალესი ქვა

• სალოგინო

  მოსალოგინებელი

• სამადგანი

  საწყაოა ერთგვარი (იხ. ონასუმორე)

• სამაზაკვალო

  მზაკვრული (საქმე)

• სამაზაკვალოთ

  სამზაკვროდ, რაღაც ეშმაკად

• სამაკიო

  სამაკური, დასამაკებელი ასაკის საქონელი

• სამალათირო

  სათადარიგო, მარქაფა (ცხენი); საზიარო (ყანა);

• სამალაჯა

  აბრეშუმის სახეობა

• სამან-სამანო

  სახსარ-სახსარ (დახსნა), სახსრებში, სახსრებად დაშლა

• სამანგათ

  სამაგიეროდ; მაგალითად

• სამანგი

  სამაგიერო, გასათანაბრებელი; მაგალითი

• სამანგიორო

  სამაგიერო, სანაცვლო

• სამანგო

  იხ. სამანგი

• სამანი

  სახსარი (ძვლისა)

• სამანჩო

  მსხვილი საუფლისწულო ოდიშის სამთავროში, მდ. ხობისწყლის ზემო წელში (მომდინარეობს პირველი მფლობელის მანუჩარ ბატონიშვილის სახელიდან)

• სამანცარი

  1. საოცრება, საოცარი; გამოცანა, ასახსნელი · 2. იხ. სამანცარო

• სამანცური

  საცთუნებელი, მაცდური, საცდური

• სამანცხვარო

  მაცხოვრის სახელზე სალოცავი ქვევრი

• სამანჭარო

  იხ. სამაჭარო

• სამანჯელი

  საბაბი, მიზეზი, თავის გასამართლებელი საბუთი, ხელზე (მაჯაზე)დასახვევი; სამაჯური; სამაჯე

• სამანჯელიშ დოდგუმა

  იხ. მოსამანჯელება

• სამარანო

  სამარნე; სამარნე კოკა

• სამარაშინო

  მარიამობის დღისთვის განკუთვნილი

• სამარგალო

  სამეგრელო

• სამარგე

  სამაგრი

• სამარდო

  სამადლო; ნადის, შრომითი გაერთიანების ფორმა (იხ. შენწოობა)

• სამარდული

  სამადლობელი

• სამარე

  სამარე

• სამარებო

  სამარებლო

• სამარელი

  დასამარებული, სამარესავით დადუმებული

• სამარეშ

  კარი სამარის კარი

• სამართალი

  სამართალი

• სამართალიშ გორჩქინა

  გასამართლება, განსჯა

• სამართალიშ გუმარჩქინე

  უზენაესი მსაჯული; მოსამართლე

• სამართალიშ კვათუა

  გასამართლება, განსჯა, ქმნა მართლისა

• სამართახო

  სამათრახე (მასალა); მათრახით საცემი

• სამარტვილო

  სამარტვილე

• სამარუა

  დასამარება

• სამარულე

  იხ. სამარულო

• სამარულო

  სამარულე, სადოღე ცხენი (მარულამდე ორი კვირით ადრე წყალში ამყოფებდნენ, რომ ქონი ფერდებში გასვლოდა, აბალახებდნენ მხოლოდ ჩრდილში,აჭმევდნენ ცვრიან ბალახს და თხითხუს…

• სამარქვალო

  საკვერცხე; საბუდარი

• სამარცხო

  სამარცხო

• სამარძგვანო

  მარჯვენა მხარე

• სამარძგვანოს

  ხელმარჯვნივ

• სამარძგვანოშე

  მარჯვნიდან

• სამარწვენო

  სამაწვნე (ტოლჩა)

• სამარჭიხოლო

  იხ. სამაჭირხოლო

• სამარჭო

  იხ. სამაჭარო

• სამაფო

  სამეფო, სამფლობელო

• სამაფო რჯება

  ხელმწიფება, სახელმწიფო საქმიანობა, მეფური საქციელი

• სამაჭარო

  სამაჭრობო, ერთგვარი გადასახადი ძვ. სამეგრელოში (განისაზღვრებოდა

• სამაჭირხოლო

  სამერცხლე

• სამახობო

  (საპურე გადასახადი ძვ. სამეგრელოში, იხდიდნენ ორი კოდი პურით,ერთი ტიკჭორა ღვინით, ერთი ქათმით ან ორი სულუგუნით (იხ. საქობალო ქობალი)

• სამაჯინო

  სანადირო, სახუნდარი (ადგილი); საზვერე (კოშკი)

• სამაჸალო

  სამეგობრო, საამხანაგო, საზიარო, ტოლ-სწორების წრე

• სამგარიო ოხვამერი

  შესახელებული ქვევრი ან ძროხა მიქელ-გაბრიელისა

• სამგარიო სამიქელ-გაბრიელო

  ლოცვა და საწირი. მიქელ-გაბრიელისადმი ლოცვას აღავლენდნენ, თუ ოჯახში ავადმყოფი ვაჟი ჰყავდათ, უპირატესად კი, თავად ოჯახის უფროსის ჯანმრთელობისთვის, რის გამოც ამ ლო…

• სამგარიოშ ლაგვანი

  სამგარიოზე შესახელებული ქვევრი, იგივე ოდუდია სამგარიო, სამგარიო ოხვამერი. ოჯახის უფროსის სათავისო ან უფროსი ვაჟის ჯანმრთელობისთვის სალოცავად დამარხული ქვევრი. ს…

• სამგარიოშ ტიბინი

  სამგარიოს წყალობა, თბე, მიქელ-გაბრიელის მფარველობა(სამგარიო უტიბუ სამგარიო სწყალობს, იტყვიან ოჯახზე, რომელსაც მეწველი საქონელიჰყავს)

• სამგარიოშ ჩხოუ

  სამგარიოზე შესახელებული ძროხა, მისი არც გაყიდვა, არც გასხვისება არ შეიძლებოდა. სამგარიოს ლოცვამდე არც მისი რძის დალევა შეიძლება და არც ყველის ამოღება (რაც კვეთი…

• სამგარიოშ ხვამა

  იხ. სამგარიო

• სამგე

  სამოგვე, ტარსიკონი, საფეხსაცმლე ტყავი (უპირატესად თხისა); უბრალო ხარისხის საპირე ფეხსაცმლისა

• სამედუდურო

  თავმოსაწონი; საგარეო ძვირფასი ტანსაცმელი

• სამეზობლო

  იხ. სამეძობლო

• სამელამოსო

  განსაკუთრებული, საგანგებო, არასაყოველდღეო, შენახული (სამოსი)

• სამელანო

  სამელნე

• სამენცარო

  სამისნო; სამეცნიერო; ვარსკვლავთმრიცხველის, ცის მცნობის ცოდნა(იხ. მეცარი)

• სამენძელო

  სამასპინძლო, ერთგვარი გადასახადი

• სამენძო

  მასპინძლისათვის განკუთვნილი ძღვენი; სამასპინძლო, ერთგვარი გადასახადი ძვ. სამეგრელოში, გლეხს ემართა წელიწადში ერთხელ გამასპინძლებოდა ბატონსა და მის ოჯახს (იხ. ოჩ…

• სამენძო დოხუნაფა

  სამეზობლოსა და ქელეხის მომსახურეთა დაჯდომა ჭირის სუფრაზე დაკრძალვის დღის ბოლოს და ჭიქის გადაწევა, რის შემდეგაც ისინი ერთად ემშვიდობებიან მიცვალებულს.

• სამესო

  სამაისო

• სამეტანიო

  სამეტანიო

• სამეტრა

  ფაბრიკული წესით დამზადებული ქსოვილი, გადასაჭრელი მეტრობით

• სამეძობლო

  სამეზობლო

• სამეძობლო კარი

  მეზობლებისკენ გასასვლელი კარი

• სამეხელო

  სამზარეულო

• სამეჯოღორო გამოსაღები

  ბატონის მეძაღლეთათვის ანუ კურზუალებისათვის(იგივეა, რაც

• სამეჯოღორო ქონდაქი

  ბატონის მწევარ-მაძებრების მზრდელთა და მწრვთნელთათვის განკუთვნილი გამოსაღები - საშაშხე ღორის ხორცი და ტყავი

• სამთელი

  იხ. სანთელი

• სამთხე

  სამოთხე

• სამთხეკარი

  სამოთხის კარი

• სამთხეში

  სამოთხისა, სამოთხის ვაშლი